woensdag 18 januari 2012

Indringend spel van Simone Kleinsma. Ze wordt omringd door René van Kooten, Wim van den Driessche, Freek Bartels, Michelle van de Ven en Jonathan Demoor

Diepgang en musical gaan samen

Vanaf de eerste minuut is sprake van een cocktail van spanning en radeloosheid.
Gelukkig worden de dapperen soms rijkelijk beloond. Zoals ook bij de musical Next to Normal. En dan hebben we het niet over de moeder van het op het eerste gezicht normale gezin, die de moed heeft om haar psychische aandoening te laten behandelen met riskante electroshocks. Nee, we hebben het over schrijver Brian Yorkey, componist Tom Kitt en producent Second Stage Theatre die Next to Normal in 2009 naar Broadway hebben gebracht. Een kleinschalige kamermusical (zonder dans, maar wel met heel veel expressieve bewegingen) over een getroebleerd gezin en de doorgedraaide farmaceutische industrie, in een tijd waarin Abba en allerlei Disney-vrolijkheid het alleenrecht in de musicalwereld lijken te claimen. Next to Normal haalde een aantal Tony’s binnen en zelfs de Pulitzer Prize for Drama.
Ook dapper dat deze heftige feelbad-musical al binnen een paar jaar na première in New York in Nederland is te zien, terwijl het nog maar afwachten is of het grote publiek hier op af zal komen. Vanaf de eerste minuut is sprake van een cocktail van spanning en radeloosheid. De ongeruste moeder wacht midden in de nacht haar zoon op, die het weer eens te laat heeft gemaakt, maar neemt hem toch in bescherming tegen een mogelijke uitval van de vader. De zoon, strak én mysterieus gespeeld door Freek Bartels, is zowel een engel als een demon voor zijn moeder. De medische wereld, die wordt vertegenwoordigd door de artsen Dr. Madden en Dr. Fine (gelukkig heeft Daniël Cohen niet gekozen voor een geforceerd grappige Nederlandse naam), krijgt in het verhaal een paar stevige draaien om de oren. De wendingen in het leven van de dochter wordt wat al te bruusk neergezet, maar verder is Next to Normal het bewijs dat diepgang en musical wel degelijk verenigbaar zijn.
Simone Kleinsma heeft alles in zich om de vorstin van de avond te zijn. Indringend spel en prachtige muzikale vertalingen van haar geestelijke kronkelingen. Daarnaast weet ze zich omringd door een sterke cast. Niet alleen het verhaal zorgt voor spanning, de muziek volgt de stemmingen perfect. Het felle vierkoppige bandje onder leiding van Jeroen Sleyfer is heel nadrukkelijk in de huiskamer neergezet en jaagt de spelers krachtig op.
Het is stampend als de herinneringen beklemmend worden, het is psychedelisch als de electroshocks worden toegediend en troostend als de dochter, die grotendeels door de ouders aan haar lot wordt overgelaten, wat warmte zoekt. Het enige vervelende is dat de vader, die de huiselijke problemen niet echt onder ogen durft te zien, door de componist naar de countertenor regionen wordt gejaagd, en dat gaat Wim van den Driessche niet altijd even soepel af. Maar verder heeft Next to normal ook nog eens een aangename rocksfeer. De voorstelling is een waar cadeautje.
tekst Patrick van den Hanenberg |  foto Roy Beusker

* * * *

Simone Kleinsma schittert als de moeder van een disfunctioneel gezin in Next to Normal

Het lijkt weinig riskant een Amerikaanse musical naar Nederland te halen die winnaar is van drie Tony’s en zelfs van een Pulitzerprijs. Toch is dat het wel.
Next to Normal is niet alleen geen feelgood musical, hij heeft ook een onderwerp dat in de musicalwereld ongekend is:  een ogenschijnlijk gewoon, maar in werkelijkheid disfunctioneel gezin met een moeder die lijdt aan een bipolaire stoornis, die behandeld wordt met elektroshocks. De dochter lijkt aanleg hebben voor dezelfde ziekte.
Met de zoon is iets heel ernstigs aan de hand, wat hier niet onthuld zal worden, omdat de schok waarmee je als toeschouwer de ware toedracht begrijpt, een wezenlijk onderdeel van de kijkervaring is. Alleen de vader is ‘normaal’. Hij is evenwichtig, betrokken en bereid alles te doen om zijn gezin op het goede spoor te brengen.
Zulke hoofdpersonen kunnen onmogelijk het middelpunt zijn van een gezellig of romantisch avondje uit. Next to Normal doet iets anders. Hij sleept je mee in een aangrijpende voorstelling.

Het script wordt gedragen door muziek die te beschouwen is als de tegenhanger van de emotionele wisselingen van de hoofdpersoon, de moeder. De muziek varieert van lyrisch ingetogen tot stevig rockend, al voorkomt de subtiele geluidsmix een zee aan decibellen. Het vierkoppige orkest staat op het podium ten teken dat dit stuk niet over een illusoire wereld gaat.
Simone Kleinsma schittert als de moeder. Ze speelt haar wanhoop en verwarring zonder pathos, wat haar lijden des te indringender maakt. Haar kwaliteiten als zangeres doen de rest.
De andere spelers, Wim van den Driessche als de vader, Freek Bartels als de zoon, René van Kooten als de behandelend geneesheer en de betrekkelijke nieuwkomers Michelle van de Ven als de dochter en Jonathan Demoor als haar vriendje halen hetzelfde niveau.
De vier mannelijke zangers blinken uit in het hoog. De componist maakt het hun moeilijk door dat hoge bereik te eisen, maar zij beheersen dat door die noten glorieus te halen met ingetogen zang en niet door een keel op te zetten.
De humor is te spaarzaam, maar de intensiteit van de gebeurtenissen maakt alles goed. Het slotnummer, waarin alles toch nog goed lijkt te komen, is misschien te veel een buiging naar ‘het goede gevoel’, maar dat doet aan de klasse van de voorstelling weinig af.
tekst Jos Bloemkolk | foto Roy Beusker

Next to Normal - naar de gelijknamige bekroonde Amerikaanse voorstelling - draait op het eerste gezicht om een voorbeeldfamilie, de Goodmans.
Ze zijn gezond, geslaagd, gevat en o ja: pa en ma hebben nog regelmatig seks. Maar dat gezinsgeluk blijkt slechts een façade. Achter de voordeur worstelen de Goodmans met de allesoverheersende psychische stoornis van Diana, gespeeld door Simone Kleinsma.
Een slepend trauma, manische depressiviteit en medische ingrepen. Niet bepaald voor de hand liggende thema’s in het doorgaans zonnige universum van de musical. Maar een juist gedoseerde portie grappen, absurde situaties en vooral Kleinsma’s herkenbare huis-tuin-en-keuken-humor - zelfs tot op de behandeltafel - poetsen de zwartste randen weg van de voorstelling die technisch knap in elkaar steekt. Next to Normal is sowieso de Simone Kleinsma-show: ze laveert ogenschijnlijk moeiteloos van de hoogste toppen naar de diepste dalen. De ene keer strijdbaar op rockmuziek, dan weer kwetsbaar en klein in een intiem duet met de overtuigende Freek Bartels.
Toch wringt er iets: zeker na de pauze duurt Next to Normal te lang. Daardoor volgt een herhaling van zetten en kabbelt het verhaal eerder naar het einde dan met een knal te finishen.
tekst Annemart van Rhee | foto Roy Beusker

woensdag 18 januari 2012

Slechts acht musicals werden ooit bekroond met de Pulitzerprijs. Next to Normal uit 2008 is daar één van. Het is dan ook geen gemiddelde musical.
Maandag beleefde deze winnaar van ook nog drie Tony Awards zijn Nederlandse première. Het publiek in het Amsterdamse DeLaMar Theater kreeg geen grote showscènes te zien, er gingen geen voetjes van de vloer. Hier werd puur muzikaal groot drama gebracht. Toneel, waarbij muziek het verhaal verder helpt. Prachtige poging, al bleek dat bij de première voor de pauze toch mis te gaan. Next to Normal gaat over een schijnbaar gemiddeld gezin, maar bij nader inzien is er toch het nodige aan de hand. Vooral met moeder Diana. Ze zit zwaar aan de pillen om van alles weg te drukken. Maar wat?
Het verhaal is mooi opgebouwd. Zonder het te beseffen gaat de kijker vanaf de eerste seconde mee in de geest van moeder Diana, een prachtige rol van Simone Kleinsma, misschien wel haar beste ooit. Pas na verloop van tijd kan het publiek meer afstand nemen en gaat het ook veel meer mee met de gezinsleden. Het is dan even een schok als Diana’s adolescente zoon, die haar ‘s nachts om vier uur tegenkomt, een hersenschim blijkt te zijn die haar bijna letterlijk op de huid zit. Ze heeft hem zelf gecreëerd uit de herinnering aan haar baby die ze na acht maanden na de geboorte verloor. Freek Bartels als haar imaginaire zoon is zeer aanwezig.
Muzikaal wordt dit gegeven vertaald in popmuziek. Op zich is dat geen probleem, maar de klank van slechts de piano, slagwerk, gitaren en bas is voor de pauze, als het probleem zich openbaart, te mager. De muziek is dan vaak neurotisch en hard. Al dat geweld lijkt overtrokken zangprestaties op te roepen, die het gevoel onder het verhaal danig in de weg te zitten. Kortom: interessant toneelstuk, maar kan die muziek weg? In de tweede acte, als het verhaal tot zijn conclusie komt en iedereen zich werkelijk in zijn kwetsbare onmacht laat kennen, is de muziek juist wel zeer terughoudend en vormt aldus wel degelijk een indrukwekkende bijdrage aan het vertellen van dit hartverscheurende verhaal. Dan is hier werkelijk sprake van optimaal muzikaal drama van deze tijd, mede dankzij de ingetogen en daarmee ter zake doende regie van Paul Eenens.
tekst Hans Visser | foto Roy Beusker

vrijdag 20 januari 2012
* * * *

Patiënt ben je nooit alleen. Dat wordt pijnlijk duidelijk in de musical Next to Normal. Voor de buitenwereld lijkt de familie Goodman vrij normaal te functioneren, maar de bipolaire stoornis van moeder Diana zet de verhoudingen binnenshuis wel degelijk op scherp.

Manische depressiviteit; het is niet meteen een onderwerp dat je voor een musical zou bedenken. Brian Yorkey (script en liedteksten) en Tom Kitt (muziek) durfden het toch aan en sleepten er drie jaar geleden op Broadway drie Tony Awards mee in de wacht. En daarmee bewezen ze dat het Amerikaanse publiek niet alleen op spectaculaire of vrolijke musicals zit te wachten, maar op een sobere wijze, goed verteld, aangrijpend verhaal wel degelijk weet te waarderen. Laten we hopen dat dat hier ook geldt.
Want als je geraakt wilt worden, moet je zeker naar Next to Normal gaan kijken. Simone Kleinsma schittert - al is dat in dit geval misschien een wat verkeerde woordkeuze - als Diana Goodman. De diepe dalen en hoge bergen waar deze vrouw na het verlies van haar zoontje doorheen gaat, heeft de actrice allemaal op haar palet. Kippenvel verschijnt op je armen als zij samen met Freek Bartels een duet zingt of tijdens een confronterende scène met haar echtgenoot Dan (mooi ingetogen gespeeld door Wim van den Driessche), wanneer hij het speeldoosje van hun overleden kind stuk gooit. Maar Kleinsma kan alleen zo hoog vliegen door de al even sterke bijdrages van haar medespelers ( Bartels, Van den Driessche, René van Kooten, Michelle van de Ven en Jonathan Demoor).

Dat de muziek van Tom kitt, die voortdurend van sfeer verandert, een hele uitdaging voor de cast is, is soms helaas te horen. Maar dat is een minpuntje dat door het sterke spel en het prachtige verhaal dat hier verteld wordt, te vergeven is. Want probeer het maar eens droog te houden bij het intieme, indringende Next to Normal. De voorstelling stuwt je naar alle uithoeken van je emoties, zonder sentimenteel te worden. Even maak je deel uit van dit gezin en omarm je ze met al hun tekortkomingen. Alleen dat -o zo Amerikaanse- einde; wanneer de familie Goodman in het zingen van het haast stichtelijk klinkende licht uitbarst. Mag dat nummer alsjeblieft geschrapt worden?
tekst Esther Kleuver | foto Roy Beusker

De cast van de musical Next to Normal, die maandagavond in première ging in het DeLaMar Theater, speelde de zaal helemaal plat. Maar niet omdat het zo’n leuk en vrolijk verhaal is. Integendeel.
Om maar gelijk met de titel te beginnen: Next to Normal staat op de flyer aangeprezen als ‘een krachtig en geestig portret van een familie die volgens de norm dan misschien niet normaal is, maar wel begrijpelijk’. En gaat over: ‘een echtgenote en moeder met een psychische aandoening die vecht met een ingrijpende gebeurtenis en de impact daarvan op haar gezin’.
Krachtig en geestig slaan de spijker op de kop met de sterke poprock nummers die de zaal laten trillen en de vlijmscherpe en perfect getimede humor. En dat het gezin niet normaal is, klopt ook. Maar dat is slechts een flinterdun laagje van wat het publiek te wachten staat. Wat op het eerste oog lijkt te gaan over een pillenslikkende, geesteszieke moeder die de controle over haar gezin verliest, blijkt meer te zijn.
De oorspronkelijke titel Feeling Electric, waarmee de makers Tom Kitt en Brian Yorkey in 1999 aan de slag gingen, dekt meer de lading. Want dat deze voorstelling onder hoogspanning staat, is zeker. En de zes castleden - moeder Simone Kleinsma, zoon Freek Bartels, vader Wim van den Driessche, psychiater René van Kooten, dochter Michelle van de Ven en vriendje Jonathan Demoor – werken als een perfect op elkaar afgestemd team om dat gestalte te geven.

Breekpunt
In deze musical gaat een diep geheim schuil en dat onthullen zou het breekpunt van het stuk om zeep helpen. Maar zonder dat te doen, kan zeker gezegd worden dat Freek Bartels de rol van zijn leven speelt als de ideale zoon Gabe: enorm gefocust en de kijker vertwijfeld achterlatend of je nu voor of tegen hem moet zijn.
Simone Kleinsma schittert in de ups en downs die ze meemaakt als Diana terwijl ze pillen slikt en zelfs gegrild wordt met elektroshock therapie. Haar muzikale uithalen en intense verdriet gaan door merg en been. Michelle van de Ven kan na haar John Kraaijkamp Musical Award voor Aanstormend Talent afgelopen jaar, zeker rekenen op een nominatie voor beste bijrol dit jaar. En ook Wim van den Driessche en René van Kooten weten de kijker, hoewel voor de pauze beter dan erna, steeds te boeien.
Next to Normal, onderscheiden met de prestigieuze Pulitzer Prize en drie Tony Awards, wordt in de juryrapporten geprezen als de voorbode van een nieuwe generatie musical. En dat klopt; het past zeker niet in het straatje van luchtige feelgood shows als Mary Poppins of de wat serieuzere, op het echte leven gebaseerde stukken als Soldaat van Oranje. Dit stuk gaat nog een stap verder door meer in de ziel te kijken en taboes aan te snijden.

Onalledaags
Ben je in voor een ontspannen, leuk avondje uit dan kun je dit door Paul Eenens geregisseerde stuk beter vermijden. En niet omdat het onderwerp, bipolaire stoornis – beter bekend wellicht als manisch depressiviteit – niet interessant genoeg is. Maar het is een onalledaags onderwerp dat niet in ieders referentiekader past. Het is dan ook wel een gok om zo in te zoomen op een ziekte die drie tot vier procent van de bevolking heeft. Als je in de zaal zit en er niet op voorbereid bent, komt de diepte van dit stuk, best even hard aan. Lukt het dan om je open te stellen voor het sterke acteer werk en de intense rockmuziek die het geheel nog meer lading geeft, dan leef je mee met een gezin dat vecht tegen een ziekte en geesten uit het verleden, en worstelt met rouw verwerking. Next to Normal is dus niet wat je normaal van een musical zou verwachten, maar voor wie het aandurft de moeite waard.
foto Roy Beusker

woensdag 18 januari 2012

dinsdag 17 januari 2012
* * * *

donderdag 19 januari 2012

Recht in de roos van de zielepijn

Het gaat slecht met Diana Goodman: pillencocktails, gesprekstherapieën, hypnosepogingen en zestien jaar hoge pieken, maar vooral diepe dalen heeft ze achter de rug na een onverwerkt trauma. Niet alleen zij, maar haar hele gezin lijdt eronder. Daarom is haar psychiater voor elektro shocktherapie. Een enorme stap, maar het is haar laatste hoop. Vlak voor de pauze in de voorstelling Next to Normal tekent ze voor toestemming.
Niet vreemd dat het publiek stilletjes richting de foyer schuifelt. Nauwelijks gemompel, druk denkende hoofden, harten vol van empathie.
Next to Normal (VS, 2009) sloeg in New York in als een bom, ondanks de gewaagde onderwerp keuze: psychiatrische problemen. Het taboe hierop is in de VS waarschijnlijk groter dan in Nederland, maar ook hier is nog een lange weg te gaan tot volledige acceptatie. Deze voorstelling kan daarbij helpen, omdat je meeleeft met een ‘normaal’ gezin dat er onder lijdt. Maar het is allesbehalve vormingstheater.
Het zijn het verhaal en de personages die je bij de keel grijpen. Het script (Brian Yorkey) wordt niet melodramatisch verteld. Het toont niet zozeer het groteske flippen van een vrouw met manische en depressieve buien . Next to Normal is subtieler en gestileerder, tegen het afstandelijke aan, maar daardoor soms ineens helemaal recht in de roos van de zielepijn. Het perspectief ligt vaak bij Diana (indrukwekkend gespeeld door Simone Kleinsma). Daardoor lijken vaak de mensen om haar heen de niet-normalen, de mensen die niet de verschijningen zien die zij (Diana) en wij wél zien. Wie is er dan gek?
De wending aan het einde is wat abrupt, en niet helemaal geloofwaardig door schijnbaar schemerend geluk. Maar je voelt als publiek inmiddels ook dat onder het leven van deze mensen een bom ligt, voor altijd. De spanning blijft dus. En het besef dat liefde niet alle pijn kan dragen.
Naast het sterke spel en de indringende regie (Paul Eenens) maken de prachtige composities (Tom kitt), uitgevoerd door een kleine, stevige band, de emoties diep voelbaar. Veel singer-songwriterachtige nummers afgewisseld door pop/rocksongs en ingetogen, hoog gezongen coupletten. En tussendoor regent het mooie zinnen (vertaling Daniël Cohen) die je aan het denken blijven zetten.
Er is een neiging bij het publiek om goede theatervoorstellingen met muziek en liedjes ‘muziektheater’ te noemen. Alsof het predikaat ‘musical’ een lager niveau impliceert. Laten we er niet omheen draaien: Next to Normal is gewoon een goede, inhoudelijke musical.
tekst Bianca Bartels  

De variatie bries die al meer en meer in musical land de kop opstak, wint aan windkracht. Werd net het sprookje met een boodschap Wicked afgewisseld met het adembenemde realityverhaal Ramses, daar hebben we nu een voorstelling om ook buiten het theater even over te blijven nadenken, Next to Normal. Dat is mooi voor die berg musical liefhebbers die ons land rijk is, keuze genoeg.
Misschien moeten de musical producenten in zware tijden wat, maar dat doen ze goed. Van den Ende bracht iets totaal nieuws van eigen Groningse bodem (Petticoat). Albert Verlinde laat het land glimlachen met zijn feelgood-formule, maar maakte ook het beste van 2011 en zorgde voor stille zalen (Ramses). Het M-Lab in Amsterdam shockeerde met een veel geprezen debutanten bal (Spring Awakening). De Graaf en Cornelissen toverden oud en nieuw Volendam uit de hoed (Volendam de Musical). En weer Van den Ende is er nu met Next to Normal: vleugje humor hier en daar, maar vooral een ijzingwekkende familiestory waarbij een deel van de zaal het niet droog houdt. Nog maar in 2008 was Next to Normal voor het eerst off-Broadway in New York te zien. Op Broadway zelf kwamen de makers tot ruim zevenhonderd voorstellingen. Het leverde hen de prestigieuze Amerikaanse literaire Pullitzer Prize op, tot nu toe uniek voor een musical.
De maker in Nederland is onder meer succes regisseur Paul Eenens. Over zijn hoofdpersonage Diana Goodman (de uitblinkende Simone Kleinsma) zegt hij: ‘Zij heeft een bipolaire stoornis (na een baby te hebben verloren, red.). Haar stemmingen schieten heen en weer tussen depressief en manisch, tussen bodemloos ‘down’ en euforisch ‘up’. Dat is complex. Een doorsnee familie kan daardoor uit de bocht vliegen, maar ook opstaan. Het verhaal van de familie vertelt je dat normaal helemaal niet je norm hoeft te zijn’.
Eenens weet dat grotendeels feilloos goed neer te zetten, dankbaar als hij ongetwijfeld was met de in Amerika bedachte personages. Een knettergek wordende moeder Diana, die na shocktherapie niets meer weet (‘Miss Prozac 2012’). Haar saaie vent met uiteindelijk een huwelijkscrisis (Wim van den Driessche). Een hoogbegaafde dochter die van haar moeder niet gekregen heeft wat een dochter wenst en eigenlijk maar een ‘kutkloteleven heeft’ (Michelle van de Ven, winnares Talent van het Jaar bij de John Kraaijkamp Musical Awards). En ook een soort van rockster-therapeut die zijn patiënt alles laat doen en die je toch eigenlijk niet zo vertrouwt en eerder een nerdy pillenboer (mooie rollen René van Kooten). Met verder nog de bijna onopvallend geweldig opererende Freek Bartels als zoon en de leuke nieuwkomer Jonathan Demoor (vriendje van de dochter) heb je behalve een goed verhaal ook nog eens een sterrencast voor je neus om U tegen te zeggen. Laten we het qua story er verder maar niet te veel over uit wijden, want niet alles is wat het lijkt.
Next to Normal speelt zich af in een simpele staalconstructie, waarbij je als publiek moeiteloos denkt een gezinswoning of een ziekenhuis te zien. De prima liveband onder leiding van Jeroen Sleyfer is bij wijze van spreken weggezet in de schuur of de wachtkamer, maar ze staan heerlijk hun rock, pop en musicaltranentrekkers op het podium te spelen.
Heel vrolijk kom je niet het theater uit, dat geven we maar even mee. Maar als Joop van den Ende himself de rode rozen aan Simone Kleinsma komt overhandigen, zegt dat veel. Joop doet namelijk nooit iets zomaar.
foto Roy Beusker

dinsdag 18 januari 2012
* * * *

donderdag 19 januari 2012
* * * *

Een musical wint niet vaak een Pulitzerprijs voor drama - dat wijst erop dat het Amerikaanse Next to Normal de platgetreden paden heeft vermeden. Het stuk van de componist Tom Kitt en tekstschrijver Brian Yorkey zoekt de grenzen van het genre op, rekt die uit en maakt op eigenzinnige manier gebruik van de muziektheater conventies.
De partituur is doorspekt met pop, rock en zelfs een vleugje jazz. Dat zorgt er soms voor dat de muzikale eenheid zoek is. Maar tegelijk springen de emoties alle kanten uit, waardoor de songs toch telkens perfect de hoop en wanhoop, façade en werkelijkheid, wanen en (des)illusies vertolken.
Emoties te over, in een verhaal dat ‘buitengewoon gewoon’ is voor een musical. Diana Goodman lijdt aan een bipolaire stoornis. Het gevolg van een trauma. Medicatie vlakt haar pieken en dalen af, maar daardoor voelt Diana zichzelf niet meer. Haar ziekte trekt de verhoudingen in het gezin scheef - mooi gesymboliseerd door het decor.
Vader Dan lijkt het toonbeeld van begrip en stabiliteit, maar onder het oppervlak borrelen de wanhoop en de onrust. Dochter Nathalie lijdt nog het meeste onder de hele situatie. Onder de angst ook dat in haar superbegaafde brein dezelfde kortsluiting zou kunnen optreden. En dan is er nog Gabe, een lastpak voor zijn moeder maar tegelijk haar ideaal beeld van een zoon, en de katalysator die een uitweg biedt.
Het klinkt loodzwaar, maar de makers toonden zich bekwame evenwichtskunstenaars die humor en tragiek met elkaar in balans weten te brengen.
Al even bekwaam gaan de Nederlandse regisseur Paul Eenens en zijn acteurs met het materiaal om. Een magistrale Simone Kleinsma maakt de ziekte van haar personage in al haar facetten zichtbaar. Ze doet je lachen, schreien, wekt bewondering en medelijden op. En ze doet je nadenken over wat ‘normaal zijn’ betekent en wie die norm mag opleggen.
De Vlaamse acteur Wim van den Driessche imponeert door zijn ingetogenheid. Gedwee en gelaten, maar met een onderhuidse explosieve kracht. Michelle van de Ven slalomt behendig door het mentale doolhof waar haar personage Nathalie tracht uit te raken met de Vlaming Jonathan Demoor (haar vriend Henry) als frisse en waardige sparring partner.
Next to normal gooit voortdurend bommetjes. De explosies zinderen lang na, waardoor dit abnormaal normale verhaal razend sterk en indringend theater oplevert.
tekst Johan Depaepe, destandaard.be | foto Roy Beusker

De New york Times noemde Next to Normal al geen standaard feel-good musical maar ‘something much more: a feel-everything musical’. De Nederlandse versie maakt deze lovende woorden ook waar. Het is een meeslepende voorstelling vol verrassingen, die je diep raakt.

Next to Normal is het verhaal van de familie Goodman. Vader Dan probeert met alle macht zijn gezin een zo normaal mogelijk leven te laten leiden. Dit is niet gemakkelijk met een moeder die aan een bipolaire stoornis lijdt. Maar al behandelt Next to Normal serieuze onderwerpen, ze worden met humor behandeld, wat het zware verhaal goed verteerbaar maakt. Veel meer moet over het verhaal niet onthuld worden, want dat zou de verrassende wendingen tenietdoen.

Scheve verhoudingen
Next to Normal is zo’n musical waar alles lijkt te kloppen en muziek, decor, spel en dans elkaar aanvullen en versterken. Het decor is een hellend huis met twee verdiepingen en twee trappen. Dit geeft direct aan dat er in dit huis iets ‘scheef’ zit, al lijkt alles in de eerste scène nog zo normaal. Ook leef je als toeschouwer deels in de gedachtenwereld van moeder Diana, zonder dat je dat als toeschouwer direct door hebt. Hierdoor leef je meer met haar mee en leer je haar te begrijpen. Haar man Dan lijkt dan wel de stabiele factor in het stuk, maar door de illusies van Diana wordt duidelijk dat dit slechts een breekbare façade is.

De muziek staat bol van mooie dissonanten die een gespannen sfeer verraden. Ook wordt er veel gebruik gemaakt van zogenaamde counterpoint songs, waarin personages gelijktijdig twee verschillende melodieën zingen. Dit zorgt voor een volle en interessante klank en reflecteert de chaos in het hoofd van Diana. Vooral de nummers ‘Ik ben degeen’ en ‘Ik leef’ geven in beeld en muziek prachtig weer hoe de onderlinge verhoudingen tussen de personages liggen. Het enige nadeel van de counterpoint songs is dat de exacte woorden moeilijk te verstaan zijn. Hierdoor komt het idee van het nummer wel over, maar de subtielere nuances van de tekst niet.

Ondanks dat de musical alom geroemd wordt om haar innovativiteit is de muziek relatief traditioneel. Dat wil niet zeggen dat ze je niet minder raakt. Er wordt ook door alle zes spelers prachtig gezongen. Enkel Wim van den Driessche komt af en toe niet helemaal uit de verf omdat hij heel hoog in zijn kopstem moet zingen en dan soms door de band wordt overstemd.

Aanklacht
Een van de redenen waarom Next to Normal zo weet te raken, is dat het bepaalde hedendaagse normen aan de kaak stelt. De musical is een aanklacht tegen de hedendaagse praktijk van medicijngebruik. De personificatie daarvan is Dr. Fine. Deze blijft Diana verschillende belachelijke combinaties van medicijnen voorschrijven totdat Diana verzucht dat al haar klachten weg zijn, maar dat zij ook helemaal niks meer voelt. ‘Patiënt stabiel’ is zijn notitie in haar medisch dossier.

Een hieraan gerelateerd terugkerend thema is de nadruk die de maatschappij legt op normaal zijn, op niet met je hoofd boven het maaiveld uitsteken. Inderdaad, de familie Goodman is verre van normaal, maar is het niet juist de druk om normaal te zijn die mensen de das om doet? Bestaat er wel zoiets als een normaal gezin?

Met een gebalanceerde mix van drama en humor, goede muziek, intens spel en een gezonde dosis maatschappijkritiek, is Next to Normal een voorstelling die je echt niet Mag missen. Het is een show die verrast en ontroert zonder te vervallen in clichés en sentimentaliteit.
www.8weekly.nl_theaterrecensie 4 maart 2012 |tekst Linda Mous | foto Roy Beusker